DIỄN ÐÀN CHUYÊN MÔN

Bản đồ trận động đất cường độ 8.8 tại Chile. Những người đói khát và giận dữ đã nổi lửa đốt các hàng quán trong thành phố động đất Concecpion hôm Thứ Hai trong khi bà Tổng Thống Michelle Bachelet hối hả đưa thêm 5,000 quân tới vùng thiên tai để ổn định trật tự. (AFP/Graphic)

Trận động đất ở Chí Lợi (Chile) có thể làm cho ngày địa cầu ngắn đi
Chile Earthquake May Have Shortened Days on Earth
Source: NASA, space.com, Time, CNN, AFP

Những bài học cay đắng cho Chile và Haiti đến từ Peru (Harsh Lessons for Chile and Haiti from Peru)

Trận động đất 8.8 độ Richter vừa xẩy ra ở Chí Lợi (Chile) hôm Thứ Bảy 27/2/2010 có thể đã làm thay đổi hoàn toàn vòng quay của quả đất, và làm cho ngày của hành tinh chúng ta ngắn lại, một nhà khoa học NASA hôm Thứ Hai đã cho biết như vậy.

Trận động đất này là trận động đất thứ bảy lớn nhất ghi nhận trong lịch sử, có thể đã làm cho thời gian một ngày của trái đất sẽ ngắn bớt đi 1.26 milliseconds (1.26/1000 giây), theo sự nghiên cứu của khoa học gia Richard Gross tại Phòng Thí Nghiệm Sức Đẩy Phản Lực của NASA (NASA's Jet Propulsion Laboratory) ở Pasadena, California.

Có lẽ đặc biệt nhất là việc trận động đất này đã di chuyển trục của trái đất và làm cho quả dất quay nhanh hơn. Theo mẫu vi tính (mô hình điện toán) mà Gross và cộng sự viên đã xử dụng để xác định hậu quả của trận động đất Chile, họ cũng đã tìm thấy rằng trận động đất có thể đã di chuyển trục tưởng tượng của quả đất khoảng 3 inches (8 cm hay 27/1000 arcseconds).

Trục tưởng tượng của quả đất khác với trục nam-bắc là trục quay của quả đất mà mỗi ngày nó quay xung quanh với tốc độ 1,000 mph (1,604 kph).

Trục tưởng tượng của quả đất là trục mà xung quanh nó khối lượng của quả đất được cân bằng. Nó cách thẳng góc với trục bắc -nam của quả đất 33 feet (10 meters).

Những trận động đất mạnh trước đây cũng đã làm thay đổi ngày của quả đất và trục của nó. Trận động đất lớn 9.1 độ Richter ở Sumatra năm 2004 đã gây nên sóng thần chết người và làm cho ngày địa cầu ngắn đi bớt 6.8 microseconds (6.8/1,000,000 giây) và làm trục của nó lệch đi khoảng 2.76 inches (7 cm, hay 2.32/1000 arcseconds).

Một ngày địa cầu dài vào khoảng 24 giờ. Sau nhiều năm, độ dài của một ngày dần dần thay đổi khoảng 1 milisecond (1/1000 giây). Nó tăng thêm vào mùa Đông, khi quả đất quay chậm hơn, và giảm đi vào mùa Hạ khi quả đất quay nhanh hơn.


Xe bị chôn vùi trong một đống hỗn tạp do sóng thần gây nên khi nó ập vào thành phố San Antonio của Chile hôm 28/2/2010. Bà Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ, Hillary Clinton mang đến nhiều điện thoại vệ tinh và đề nghị giúp đỡ Chile khi đến thăm Chile ngày Thứ Ba. (AFP/Felipe Gamboa)

Trận động đất ở Chile nhỏ hơn trận động đất ở Sumatra, nhưng ảnh hưởng của nó trên địa cầu là rộng lớn hơn do nơi vị trí của nó. Tâm của trận động đất nằm ở những vĩ độ giữa thay vì gần đường xích đạo như trận động đất ở Sumatra.

Các nhà khoa học NASA cho biết là đường nứt gây nên trận động đất ở Chile cũng cắt ngang quả đất ở góc độ dốc hơn đường nứt của trận động đất Sumatra. Vì vậy nó làm cho khối lượng của quả đất di chuyển theo chiều đứng nhiều hơn và do đó dễ làm lệch trục của quả đất hơn.

Gross cho biết là việc phát hiện của ông căn cứ vào các dữ liệu có sẵn của trận động đất Chile. Khi mà ông nhận thêm được nhiều chi tiết và dữ liệu hơn về trận động đất thì dự đoán của ông còn có thể thay đổi nữa.

Trận động đất tại Chile lần này đã giết chết hơn 700 người và đã tạo nên sự tàn phá trên khắp quốc gia Nam Mỹ này. Theo đài quan sát thiên văn phía Nam do Âu châu quản trị thì các viễn vọng kính chính ở trong sa mạc Atacama của Chile không bị hư hại. Một dụng cụ đo đạc muối qua vệ tinh của NASA, trên đường chở đến để ráp vào vệ tinh của Argentine cũng không bị hư hại.

Dụng cụ Aquarius (Bảo Bình) đặt tại thành phố Bariloche, Argentina, nơi nó được ráp vào vệ tinh SAC-D (Satelite de Aplicaciones Cientificas ). Cơ sở vệ tinh mở rộng này cách trung tâm địa chấn ở Chile khoảng 365 dặm (588 km). Dụng cụ Aquarius được chế tạo để cung cấp bản đồ về độ tập trung của muối biển trên toàn thế giới hàng tháng, để theo dõi chu kỳ di chuyển của các dòng nước đại dương và vai trò của nó trong việc thay đổi khí hậu địa cầu.

Ngoài ra, qua trận động đất ở Chile, các nhà khoa học cũng tiên đoán rằng một đường nứt dưới biển dọc theo vùng Thái Bình Dương Tây Bắc Hoa Kỳ (Pacific Northwest) có thể gây nên động đất thảm khốc mang lại những tổn thất nặng nề trong suốt vùng kéo dài từ British Columbia xuống đến miền bắc California, và không ai biết được nó sẽ xẩy ra khi nào. Đường nứt đã ngủ yên hơn 300 năm qua, nhưng khi nó tỉnh dậy, có thể là ngày mai hay trong vài chục năm nữa, hậu quả có thể sẽ tai hại vô cùng!

Lê Tự Do tổng hợp